شده است : هنگامى كه از رحمت خداى متعال سخن مىگوئيم مقصود تنها احسان مجرد بىرقت است ، و بدين خاطر در روايت آمده است : رحمتى كه از سوى خدا باشد بخشش و بخشودن ، و رحمتى كه از سوى آدميان باشد رقّت و مهربانى است . واژه " رحمان " ويژه خداى متعال است و معناى آن جز بر خدا راست نيايد ، زيرا تنها اوست كه رحمتش همه چيز را فراگرفته است . واژه " رحيم " درباره خدا و غير خدا استعمال مىشود . خداوند درباره خود فرموده : " إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ " خداوند آمرزنده مهربان است . و درباره پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده : " لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ " . براستى رسولى از شما بسويتان آمد كه رنجهاى شما بر او گران است . بر هدايت شما پاى فشار و با مؤمنان رئوف و مهربان است . « 1 » و نيز ، گفته شده : خداى متعال رحمان دنيا و رحيم آخرت است . زيرا ، احسان خداوند در دنيا عام است و شامل مؤمنان و كافران ، و در آخرت مخصوص مؤمنان است . خداوند در سوره اعراف فرموده : " وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ " . رحمت من همه چيز را فراگرفته ، و به زودى آن را ويژه كسانى مىگردانم كه تقوا پيشه كنند . « 2 » يعنى : رحمت من در دنيا براى مؤمنان و كافران هر دو است و در آخرت ويژه مؤمنان است . صاحب كتاب " تاج العروس " نيز در اين باره سخنى دارد كه فشرده آن چنين است : " رحمان " نامى است مخصوص خداوند كه به غير او راست نيايد . زيرا ، رحمت او همه موجودات را از طريق " خلق و رزق و سودرسانى " شامل است . " رحيم " نامى است عام براى هر كه به صفت رحمت متصف گردد . بعد گويد : اين همان معناى سخن [ امام ] جعفر صادق عليه السّلام است كه فرموده : " رحمان " اسمى خاص براى صفتى عامّ است و " رحيم " اسمى عام براى صفتى خاص .

--> ( 1 ) - توبه / 128 . ( 2 ) - اعراف / 156 .